Vergoeding verschuldigd bij overname van een lage hypotheekrente bij scheiding?

De afgelopen jaren is de hypotheekrente sterk gestegen. Waar in 2021 een rente onder de 2% normaal was, is dat inmiddels niet meer haalbaar. Daardoor ontstaat in de praktijk bij scheidingen een nieuw vraagstuk: wat als één van de ex-partners een oude, gunstige hypotheekrente mag voortzetten en de ander wordt geconfronteerd met de hogere marktrente?

Ook in onze mediationpraktijk merken wij dat dit onderwerp steeds vaker op tafel komt. Het raakt direct aan de financiële toekomst van de ex-partners en de rechtspraak is in ontwikkeling op dit punt.
Een nieuwe realiteit: rentevoordeel als discussiepunt bij scheiding
Tot voor kort was dit nauwelijks een thema. Maar nu de rente veel hoger ligt, wordt een lage contractrente ineens een waardevol voordeel. Juridisch is het echter geen vermogensbestanddeel wat voor verdeling in aanmerking komt bij scheiding. Is er dan een andere mogelijkheid op grond waarvan een rentecompensatie kan worden gevraagd?

Uit recente uitspraken blijkt dat (lagere) rechters verschillend oordelen. Een enkele keer is een vergoeding toegekend, maar vaker afgewezen. Wanneer werd er wel een rentevergoeding toegekend? Rechters lijken geneigd tot toewijzing wanneer:
• de marktrente duidelijk hoger ligt dan de contractrente
• het rentecontract niet kan worden gesplitst
• één partner het volledige rentecontract en dus het voordeel krijgt
• de ander dit nadeel niet kiest en om compensatie vraagt
• er een concrete, onderbouwde berekening ligt van het nadeel
• er als juridische grondslag de redelijkheid en billijkheid of ongerechtvaardigde verrijking wordt gekozen

Reden voor afwijzing door de rechtspraak was vooral vanwege het feit dat:
• het nadeel nog onzeker en daarmee niet te becijferen is (bijvoorbeeld geen zicht op aankoop nieuwe woning)
• een juridische grondslag ontbreekt om een vergoeding te vorderen
• beide partijen de lage rente kunnen blijven gebruiken door middel van splitsing
• de verzoekende partij de woning zelf niet kan of wil overnemen
• het nadeel voortkomt uit bankvoorwaarden en niet toe te rekenen aan partijen zelf

Wat betekent dit in onze mediationpraktijk?
In de praktijk zien we vaak het volgende patroon aan tafel:
• De achterblijvende partner zegt: “Ik kan de woning betalen omdat de rente zo laag is. Als ik die rente kwijt ben, red ik het niet.”
• De vertrekkende partner zegt: “Maar ik raak mijn deel van die lage rente kwijt. Straks betaal ik honderden euro’s per maand meer. Dat voelt niet eerlijk.”

Beiden hebben een punt. En precies daar begint het gesprek aan de mediationtafel om er samen uit te komen:
• Wat betekent het renteverschil voor jullie maandlasten?
De huidige contractrente kan worden gezet naast de huidige marktrente om samen te berekenen samen wat dit verschil betekent.
• Is het nadeel voor de vertrekkende partner concreet of nog onzeker?
Heeft diegene al zicht op een nieuwe woning? Of is het nog toekomstmuziek?
• Is er een manier om het voordeel te delen?
Soms kiezen partijen voor een eenmalige compensatie, soms voor geen compensatie maar wel een andere balans in afspraken.
• Wat voelt voor jullie beiden redelijk?

Mediation draait niet enkel om juridische gelijkheid, maar ook om het ervaren van een gevoel van rechtvaardigheid. Ex-partners zijn vrij om in mediation hun eigen keuzes te maken, ook al wijken die af van de wet of de jurisprudentie.